Woda w oleju hydraulicznym: skąd się bierze i jak ją usunąć
Woda to jeden z najbardziej podstępnych wrogów oleju hydraulicznego. Nie widać jej, dopóki nie przekroczy pewnego progu, a mimo to już w niewielkich ilościach obniża smarność, sprzyja korozji i przyspiesza starzenie się oleju. Zanim olej zrobi się mętny, szkody w układzie mogą już trwać.
Układ hydrauliczny oddycha. Gdy tłok się cofa, do zbiornika wchodzi powietrze, a wraz z nim wilgoć, która wykrapla się przy spadku temperatury. Do tego dochodzą nieszczelne uszczelnienia, chłodnice i mycie maszyn pod ciśnieniem. Woda zbiera się powoli, dlatego problem długo pozostaje niezauważony.
Trzy postacie wody w oleju
Woda występuje w oleju w trzech formach, a każda oznacza inny poziom zagrożenia. Rozróżnienie ich pozwala ocenić, jak pilna jest reakcja.
| Postać | Jak rozpoznać | Kiedy występuje | Skutek |
|---|---|---|---|
| Rozpuszczona | olej klarowny, niewidoczna | poniżej punktu nasycenia, zwykle 200-300 ppm | osłabia film olejowy, przyspiesza utlenianie |
| Zemulgowana | olej mętny, mleczny | powyżej punktu nasycenia | korozja, kawitacja, pienienie się oleju |
| Wolna | woda zbiera się na dnie zbiornika | przy dużym nadmiarze | korozja, rozwój bakterii, ryzyko awarii pompy |
Punkt nasycenia zależy od temperatury i wieku oleju. Ciepły olej rozpuści więcej wody, więc po ostygnięciu maszyny nadmiar wytrąca się w postaci mgły albo kropli. To dlatego mętny olej bywa widoczny rano, a znika po rozgrzaniu układu, mimo że woda cały czas w nim jest.
Ile wody to już problem
Zawartość wody podaje się w częściach na milion. Wbrew pozorom granica bezpieczeństwa leży nisko, bo szkodliwe działanie zaczyna się na długo przed tym, zanim olej zmętnieje. Poniższy wykres pokazuje orientacyjne progi dla oleju hydraulicznego na bazie mineralnej.
Skąd bierze się woda i piana
Najczęstszym źródłem jest kondensacja. Zbiornik, który oddycha przez zwykły korek zamiast filtra z osuszaczem, wciąga wilgotne powietrze przy każdym cyklu. Kolejne przyczyny to zużyte uszczelnienia tłoczysk, nieszczelna chłodnica oleju oraz mycie maszyny myjką ciśnieniową w okolicy odpowietrznika. Woda idzie zwykle w parze z pienieniem, bo powietrze i wilgoć razem zaburzają pracę oleju, a piana pogarsza smarowanie i sprzyja kawitacji w pompie.
„Mleczny olej to już późny etap. Zanim maszyna zacznie pienić i mętnieć, woda przez tygodnie pracuje po cichu i tnie żywotność pompy. Dlatego u klientów z Pomorza, gdzie wilgoć w powietrzu jest wysoka, stawiamy najpierw na filtr z osuszaczem na zbiorniku, a dopiero potem na odwadnianie oleju."
Dariusz Olbromski, właściciel FHU Olbromski w Gdańsku, dystrybutor olejów przemysłowych od 2002 roku
Jak usunąć wodę z oleju
Metodę dobiera się do postaci wody. Wolną wodę z dna zbiornika można częściowo spuścić, ale to tylko doraźne rozwiązanie. Wodę zemulgowaną i rozpuszczoną usuwa się skuteczniej, sięgając po filtry absorpcyjne, które wiążą wilgoć w medium, albo po odwadnianie próżniowe, które odparowuje wodę w niskim ciśnieniu bez podgrzewania oleju do wysokich temperatur. W praktyce serwisowej te metody łączy się z filtracją cząstek, bo woda i zanieczyszczenia stałe zwykle idą w parze.
Równie ważne jak usunięcie wody jest odcięcie jej źródła. Sam zabieg odwadniania nie ma sensu, jeśli zbiornik dalej wciąga wilgotne powietrze albo cieknie chłodnica. Dlatego rozsądna kolejność to najpierw uszczelnienie układu i montaż odpowietrznika z osuszaczem, a potem oczyszczenie oleju do docelowego poziomu wilgoci. Taki zestaw działań utrzymuje olej w dobrym stanie znacznie dłużej niż samo cykliczne osuszanie.
Materiał powstał we współpracy z olbromski.pl. Progi zawartości wody mają charakter orientacyjny i zależą od typu oleju, temperatury i wymagań producenta maszyny. Dokładny stan oleju określa badanie próbki metodą Karla Fischera.